naar inhoud

Gevolgen klimaatverandering al voelbaar in Vlaanderen

gevolgen klimaatverandering Kempen2020.png
Volgens de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) zijn de gevolgen van de klimaatverandering vandaag al zichtbaar in ons land. De gemiddelde jaartemperatuur neemt toe, er valt meer neerslag en de neerslagintensiteit neemt toe. Over 100 jaar kan de opwarming van de aarde ertoe leiden dat de gemiddelde jaartemperatuur 0,7 tot 7,2 graden Celsius toeneemt. In de winter zou er dan ook tot 38 procent meer neerslag kunnen vallen, terwijl het in de zomer juist droger wordt. Dat staat in het Klimaatrapport 2015.

Een aantal klimaatparameters vertonen nu al duidelijke trends. Zo is de gemiddelde jaartemperatuur vandaag 2,4 graden hoger dan in de referentieperiode 1850-1899. De 18 warmste jaren sinds het begin van de metingen (1833) liggen in de periode 1989-2014. Een andere duidelijke trend is dat alle seizoenen warmer worden. Zo is de lente ongeveer drie graden warmer, terwijl de andere seizoenen 1,9 tot 2,1 graden warmer zijn tegenover het begin van de metingen. Ook het aantal tropische dagen met temperaturen boven de 30 graden is sinds 1968 gestegen. Waar we sinds de jaren ’70 geconfronteerd werden met één hittegolf op drie jaar, is dat ondertussen al één hittegolf per jaar geworden.

Ook op vlak van neerslag trekt VMM een aantal belangrijke conclusies. In vergelijking met het begin van de metingen is de gemiddelde neerslag per jaar vandaag met 13 procent toegenomen. Opvallend is dat enkel in de winter de neerslag toeneemt. Het aantal dagen met zware neerslag, minimum 20 mm per dag, is sinds het begin van de jaren ’50 gestegeven van drie naar zes dagen per jaar. Ook de maximaal gemeten neerslag in een aaneensluitende periode van vijf, tien of vijftien dagen binnen een jaar loopt op. Hoewel er meer dagen zijn met meetbare neerslag, is sneeuwval wel minder frequent geworden.

De gemiddelde windsnelheid in ons binnenland is sinds de jaren ’60 gedaald met tien tot vijftien procent. Op vlak van het aantal stormdagen waarbij windstoten boven de 70 km per uur worden gemeten, zijn er geen duidelijke trends waar te nemen. De temperatuur van het zeewater stijgt aan een tempo van 0,034 graden Celsius per jaar en ook het gemiddelde zeeniveau gaat omhoog. In Oostende is het bijvoorbeeld 11,5 cm hoger dan in het begin van de jaren ’50.

Op basis van de scenario’s die in een recent rapport van het International Panel on Climate Change (IPCC) van de Verenigde Naties worden geschetst, leidde VMM drie klimaatscenario’s af die een beeld kunnen geven van de mogelijke klimaatveranderingen voor Vlaanderen en België tegen 2030, 2050 en 2100. Het hoge en lage klimaatscenario illustreren per (klimaat)parameter de bandbreedte van klimaatverandering die ons waarschijnlijk te wachten staat. Het midden klimaatscenario komt overeen met de mediaan (of middelste) van alle berekeningen. “Maar het is niet noodzakelijk het meest waarschijnlijke scenario”, aldus VMM.

De klimaatscenario’s voorspellen voor Vlaanderen tegen het einde van deze eeuw een verdere stijging van de jaargemiddelde temperatuur van 0,7 tot 7,2 graden. De ruimtelijke verschillen binnen België zijn klein. In de winter kan er binnen 100 jaar tot 38 procent meer regen vallen. Dichter bij de kust wordt de toename in winterneerslag het grootst. In de zomer wordt het waarschijnlijk overal in Vlaanderen droger en kan het tot de helft (-52%) minder regenen. Tijdens die zomermaanden kunnen er wel meer hevige stortregens voorkomen.

De effecten van de klimaatverandering in Vlaanderen kunnen ingrijpend zijn. Zo zullen er meer overstromingen zijn. De piekdebieten in waterlopen kunnen over 100 jaar tot 35 procent toenemen, waardoor het vaker kan overstromen. Voor kleinere waterlopen in sterk verstedelijkt gebied kan die toename nog groter zijn. Tegen 2050 kan de jaarlijkse gemiddelde overstromingsschade al bijna met de helft stijgen, onder meer omdat Vlaanderen steeds dichter bevolkt wordt. Momenteel wordt de jaarlijkse schade door overstromingen geschat op 50 miljoen euro. Bij zomerse onweersbuien kan de neerslagintensiteit enorm toenemen. Daarnaast zal ook de verwachte zeespiegelstijging de kans op overstromingen aan de kust en langs de oevers van rivieren nog doen toenemen.

Naast meer overstromingen verwacht VMM ook meer droogtes. Vooral tijdens de zomermaanden zullen die frequenter voorkomen, wanneer er minder neerslag valt en de verdamping stijgt. Een derde gevolg van de klimaatverandering is dat steden hitte-eilanden worden die de warmte sneller en langer vasthouden dan landelijke gebieden. In steden zullen hittegolven dus vaker en intenser voorkomen. Tot slot zal ook de luchtkwaliteit achteruit gaan. Hogere temperaturen leiden immers tot meer ozon in de omgevingslucht. De concentraties aan luchtpolluenten zullen ook sterk beïnvloed worden door windcondities, neerslagfrequentie en -intensiteit. Ook fijn stof in de lucht zal pieken. Vooral in stadscentra en langs drukken wegen zal de luchtkwaliteit achteruitgaan.

Volgens VMM kan de klimaatverandering enkel nog afgeremd worden door wereldwijd de uitstoot van broeikasgassen te laten dalen. “Met de juiste strategieën en acties kunnen we de effecten van klimaatverandering beperken en op sommige punten zelfs terugdrijven”, klinkt het. Zo kunnen bufferbekkens en waterreservoirs helpen om wateroverlast terug te dringen en overstromingsschade te vermijden. Er moet ook meer voor waterdoorlatende verharding gekozen worden waardoor wordt vermeden dat regenwater in de riolen stroomt.

VMM adviseert ook een betere afstemming tussen stedelijk waterbeheer, stadsontwerp, land- en groenbeheer en ruimtelijke planning. Ook moet er gerichte communicatie worden gevoerd zodat de bevolking zich bewust wordt van de mogelijke risico’s. “Klimaatadaptatie kan helpen de effectieve schade te beperken bij wijzigend klimaat. Denk maar aan overstromingsveilig bouwen of het bijsturen van teeltplannen.”

Meer informatie: Klimaatrapport 2015

Bron: Vlaams infocentrum land-en tuinbouw (Vilt)

foto